Powiat Toruński

Słownik biograficzny powiatu toruńskiego

Oddajemy w ręce Czytelników kolejny tom Słownika biograficznego powiatu toruńskiego. To publikacja poświęcona osobom, które swoją działalnością, postawą i zaangażowaniem na trwałe wpisały się w historię naszego regionu. Poprzez ich losy czytelnik może lepiej zrozumieć przemiany zachodzące na przestrzeni lat oraz procesy kształtujące lokalną tożsamość.

Zgodnie z zamysłem redaktorów, tom VI poświęcony został osobom aktywnym w okresie II wojny światowej. Byli to ludzie działający na wielu polach – wojskowym, społecznym, kulturalnym czy oświatowym – którzy narażali się na brutalne represje ze strony niemieckiego i sowieckiego okupanta. Ich postawy miały istotne znaczenie dla życia lokalnych społeczności w tamtym dramatycznym czasie. Gdyby nie rzetelność i dociekliwość autorów biogramów, wiele z tych historii mogłoby dziś zostać zapomnianych. Warto podkreślić, że część autorów opisała losy członków własnych rodzin, co pozwoliło wzbogacić tom o unikatowe źródła i nieznane wcześniej fakty.
W tomie znalazły się 22 biogramy o różnej objętości. Wynika to zarówno z roli, jaką poszczególne osoby odegrały w historii regionu, jak i z dostępności materiałów źródłowych. Lokalni badacze, silnie związani ze swoją Małą Ojczyzną, podeszli do pracy z dużą starannością i zaangażowaniem, co zasługuje na szczególne uznanie.

Bohaterowie Słownika reprezentują bardzo różne środowiska i zawody – od duchowieństwa i wojska, przez kulturę i edukację, po działalność społeczną i gospodarczą. Wielu z nich działało na kilku polach jednocześnie. Przykładem jest urodzony w Chełmży ks. kpt. Jan Achbatowski, kapelan wojskowy i legionista, który dużą część życia spędził poza granicami Polski.
W tomie znalazł się także biogram ks. Pawła Prabuckiego, proboszcza z Gostkowa, żołnierza Wojska Polskiego i męczennika obozu koncentracyjnego w Dachau. Jego proces beatyfikacyjny rozpoczął się w 1994 roku, a w 2026 roku będzie on patronem diecezjalnych obchodów Roku Eucharystii.

Szczególne miejsce zajmują osoby związane z wojskiem i konspiracją. Wśród nich są m.in. podporucznik Władysław Kłosowski – weteran dwóch wojen światowych, Józef Łącki – dowódca oddziału Armii Krajowej w Dobrzejewicach, ofiara represji NKWD, oraz Ignacy Malinowski – więzień obozu koncentracyjnego Stutthof. Dramat okupacji ukazano również poprzez losy Leszka Masłowskiego z Chełmży. Wojskową przeszłość mieli także major Stanisław Rypyść, bohater kampanii wrześniowej, oraz Henryk Malewski – oficer, ziemianin i działacz społeczny.

W Słowniku znalazły się również sylwetki osób przesiedlonych i represjonowanych, m.in. Joachima Pieczewskiego z Zelgna czy Pawła Owsianika, który po wojnie osiadł w Złejwsi Wielkiej. Przedstawiono także losy chełmżyńskich notariuszy pochodzących z Kresów Wschodnich – Władysława Kornafla i Jana Czyżewskiego – którzy po wojnie odbudowywali lokalny urząd notarialny w trudnych realiach politycznych.

Znaczną część tomu zajmują biogramy nauczycieli. Ich życiorysy pokazują, że byli oni nie tylko pedagogami, lecz także żołnierzami, działaczami społecznymi i ofiarami represji. Na szczególną uwagę zasługują Janina i Józef Sakrajdowie z Grzywny, a także nauczyciele zamordowani przez niemieckiego okupanta, m.in. Feliks Gzella, Paweł Hans, Kazimiera Maćkowiak, Witold Owsianowski i Damazy Jaworski. Ofiarami okupacji byli również Szymon Zagrabski, Bolesław Barczyński oraz aktorka Maria Gabryelewicz, związana z Toruniem.

Cały tom tworzy poruszającą opowieść o ludziach, którzy współtworzyli historię naszej Małej Ojczyzny. Ich losy ukazują okrucieństwo wojny, ale też wierność wartościom i postawy godne naśladowania. Biogramy zawarte w tym tomie skłaniają do refleksji nad znaczeniem miejsca, z którego pochodzimy oraz nad odpowiedzialnością każdego z nas za zachowanie lokalnej tożsamości.

Promocja Słownika i spotkanie autorskie planowane jest w I kwartale tego roku. Słownik biograficzny powiatu toruńskiego w wersji online znajduje się na https://www.powiattorunski.pl/8026,publikacje?tresc=92226.

Mamy nadzieję, że kolejny tom Słownika biograficznego powiatu toruńskiego spotka się z życzliwym przyjęciem i stanie się inspiracją do dalszych badań nad historią oraz ludźmi związanymi z naszym regionem. 

Fot: Marzena Masłowska