Powiat Toruński

Przejdź do:
Przejdź do:

Wyszukiwarka

Wyszukaj:
Powiat
Toruński

Menu główne

Treść strony

HISTORIA POWIATU TORUŃSKIEGO Na ziemiach obecnego powiatu toruńskiego ludzie pojawili się prawie 10 tys. lat temu. Najpierw były to hordy koczowniczych myśliwych, potem osiadłych rolników. Podczas rozbicia dzielnicowego zaczęły wyodrębniać się Ziemie – Chełmińska i Dobrzyńska oraz Kujawy, których losy rozeszły się na początku XIII wieku. Wtedy to właśnie Książe Konrad Mazowiecki sprowadził na te ziemie rycerzy-mnichów Zakonu Krzyżackiego, by wspomogli go w walce z pogańskimi plemionami Prusów.
Krzyżacy zaczęli przybywać od 1230 roku w okolice dzisiejszej Małej Nieszawki, gdzie u wiślanej przeprawy zbudowali pierwszy zamek. Po przeprawieniu się na prawy brzeg rzeki rozpoczęli budowę warowni i miasta Torunia.Szybko rozwijające się miasto stało się wkrótce centrum całego regionu i jednym z największych w państwie, najpierw zakonnym, a potem polskim.Toruń wywierał przemożny wpływ na charakter otaczających go ziem. Do miasta należały liczne wsie i folwarki, jak choćby Przysiek, Bielawy, Małe i Wielkie, Mokre, Trzepocz, Grębocin, Kaszczorek, Lubicz. Biegnące ku miastu szlaki handlowe z ziem polskich – Dobrzynia (n/Wisłą), Wyszogrodu (Fordon), Inowrocławia, Brześcia Kujawskiego i głębi państwa zakonnego przez Brodnicę i Chełmno kształtowały układ osadniczy i komunikacyjny stanowiący do dziś szkielet powiatu.

Poważniejszą rolę odegrała natomiast Chełmża, dziś jedyne miasto powiatu. Początkowo była ona siedzibą biskupstwa, którą w 1824 r. przeniesiono do Pelplina. Chełmża choć położona w cieniu dynamicznie rozwijającego się Torunia, wywierała na region istotny wpływ jako liczący się ośrodek życia religijnego, politycznego oraz społecznego, kulturalnego i gospodarczego.Kryzys państwa Zakonu Krzyżackiego i rozpoczęcie wojny w XV wieku zahamowały wcześniej widoczny, choć burzliwy, rozwój regionu na całe półwiecze. (Jedna z tych wojen, zakończona pokojem w Mełnie 1442 roku i wymusiła na Krzyżakach opuszczenie lewego brzegu Wisły i zburzenie zamku w Nieszawce, zapoczątkowała zaś powstanie polskiej osady i zamku Nieszawa-Dybowo). Kiedy jednak antykrzyżacki bunt ludności - zwycięska wojna trzynastoletnia i II pokój toruński 1466 roku - przywróciły Pomorze wraz z Ziemią Chełmińską Polsce, rozpoczął się dla Torunia i regionu okres wszechstronnego rozwoju. Utrzymały się podziały graniczne, tym razem znaczące nowe województwa. Tereny dzisiejszego powiatu toruńskiego znalazły się w obrębie woj. chełmińskiego, inowrocławskiego oraz dobrzyńskiego i stan taki z małymi korektami przetrwał aż do rozbiorów u schyłku XVIII wieku.

W wyniku I rozbioru (1772) północne tereny dzisiejszego powiatu zostały zagarnięte przez Prusy i podporządkowane Kamerze (zarządowi) prowincji Prus Zachodnich. Drugi rozbiór (1793) przesądził o losie Torunia, terenów za Drwęcą i starostwa dybowskiego na lewym brzegu Wisły. Zaś po trzecim rozbiorze (1795) tereny Ziemi Dobrzyńskiej weszły w obręb tzw. Prus Nowowschodnich.Po upadku Księstwa ziemie polskie znowu zostały rozdzielone. Rzekami granicznymi stały się Drwęca, na rzecz Prus w okolicach Grabowca oraz na lewym brzegu Wisły blisko granicy obecnego powiatu, Tonżyna. Symbolem 100-letnich podziałów zaborczych są np. Lubicz-Górny będący w rękach imperium rosyjskiego oraz Dolny pod panowaniem pruskiego. Paradoksalnie właśnie w tym okresie doszukiwać się należy początków powiatu toruńskiego. Kolejny podział administracyjny z 1887 roku, odłączył część wschodnią powiatu do nowo tworzonego wąbrzeskiego.

Na przełomie XIX i XX wieku gospodarka ziem prezentowała już dobry poziom. Lokalne centrum stanowiło coraz wyraźniej Czernikowo, do którego przeniesiono z Obrowa kancelarię gminy, otwarto nową szkołę, funkcjonowało kółko rolnicze.Uruchomiona dwadzieścia lat wcześniej jedna z najstarszych w Polsce, linia kolejowa łącząca Bydgoszcz z Warszawą, ożywiła gospodarkę i ściślej związała z Toruniem i ziemiami powiatu, tereny na lewym brzegu Wisły. Szybko rozrastała się też Chełmża, stając się ważnym ośrodkiem przemysłowym regionu, ożywił się także gospodarczo graniczny Lubicz.

Tereny byłego zaboru rosyjskiego odzyskały niepodległość pod koniec 1918 roku, pruskiego w styczniu 1920 roku, gdy na mocy decyzji zwycięskich mocarstw przejmowały je wojska polskie. Toruń stał się stolicą województwa pomorskiego i utworzonego również powiatu toruńskiego. W II RP powiat ten obejmował dwa miasta i 69 gmin z ziem byłego zaboru pruskiego. Leżące za Drwęcą tereny gmin Osówka, Mazowsze, Czernikowo wchodziły w skład powiatu lipnowskiego w woj. warszawskim, który to powiat włączono do pomorskiego dopiero w 1937 roku.
Po wkroczeniu wojsk niemieckich w 1939 r., luźne grupy volksdeutschów rozpoczęły masowe aresztowania, samosądy i egzekucje Polaków. Podobny los spotkał także Żydów. Liczne Miejsca Pamięci Narodowej w prawie stu punktach Torunia i powiatu są świadectwem nieszczęść i barbarzyństwa tej wojny.Wyzwolone w końcu stycznia i początkach lutego 1945 roku tereny powiatu przejmować zaczęła polska administracja, borykająca się z wieloma trudnościami, ponieważ straty wojenne były bardzo dotkliwe. Mimo, iż rolnictwo ponad miarę dźwigało ciężar industrializacji kraju, stosunkowo szybko udało się w powiecie (ok. 40% ziemi państwowej i spółdzielczej) uzyskać liczącą się w skali kraju wydajność.Modernizowana sieć dróg z nierozłącznymi na nich liniami PKS stała się ważnym czynnikiem mobilności mieszkańców w obliczu rosnącego szybko w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych przemysłu Torunia i wzrostu miejsc pracy także w zakładach Chełmży i pozostałych gminach.
W roku 1975 uległy likwidacji powiaty, zaś tworzące go do tej pory gminy znalazły się w granicach województwa toruńskiego, co trwało do 1998 roku.Od 1 stycznia 1999 roku powołany został ponownie powiat toruński.

Dopisz się do
Newslettera

Jeśli chcesz otrzymywać bieżące informacje wpisz poniżej swój adres e-mail.

Zobacz
także

Stopka

do góry

Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.

Z
O
B
A
C
Z

T
A
K
Ż
E